Het verdwenen kasteel van Lillo

Index SUPERTIP: ONZE HUIFKARTOCHTEN Rondleidingen Poldermuseum Agenda Linken Getijden Horeca

Voor rondleidingen contacteer: Werner Bril. Gsm: +32 (0) 4 77 55 41 48.


U heeft vragen, wenst ons te boeken?

E-mail ons hier

"HET KASTEEL VAN LILLO"


HET KASTEEL VAN LILLO.

Dat oud Lillo ooit een kasteel heeft gehad zal menig lezer verbazen. Dit stukje oude polderse geschiedenis begon in augustus 1366, wanneer Lodewijk van Male, graaf van Vlaanderen, en heer van Antwerpen, die gehuwd was met de dochter van hertog Jan III van Brabant, de heerlijkhed (*) van Lillo toekende aan Ridder Jan van Halen. Zoals het een ridder past bouwde hij op het gebied dat wij kennen als oud Lillo, een versterkt kasteel. Een Antwerps schepenregister van 1409 bevat het huwelijkscontract tussen Ridder Jan van Halen, heer van Lillo, en van Heviliers, Met Alijt, de oudste dochter van willem Blondeel, heer van Grevilleu, raadsheer en eerste kamerling van de hertog van Brabant.

(*)Heerlijkheid: een gebied van de heer waarvan een titel bevoegdheden en sommige rechten verbonden waren, uitgezonderd het tolrecht.

Dit huwelijkscontract bepaald dat, indien Jan van Halen als eerst zou sterven zonder nakomelingen uit dit huwelijk, Alijt Blondeel al de goederen van heer Jan binnen het land van Lillo zou behouden, met de heerlijkheid, met de hoge en lage justicie, met de haven, de "forteres van Lillo", landen, beemden, opbrengsten, winsten, vogelarij, visserij enz. De erfgenamen van ridder Jan mochten deze goederen aflossen, mits betaling van de som van 12000 Franse kronen, aan Alijt of haar nakomelingen. In 1431 leefde het echtpaar nog want op 31 maart van dat jaar verkochten ze een rente van 20 gulden op 20 gemeten land te Lillo. In 1437 kwam de heerlijkheid van Lillo in handen van ridder Jan Vilain.

In 1505 verkocht koning Philips de Schone met toelating van de Staten van Brabant, de rechten van het poldergebied Berendrecht, Lillo, Stabroek en zandvliet aan Gilles de Schemere, schepen van Antwerpen. Rond 1500 had hij reeds een buitenverblijf te Stabroek, dat nadien het Lassonhof zou worden. In 1559 verkochten Nicolaas en Jacobus de Schemere de heerlijkheden van Lillo en Berendrecht aan Eustachius de Cocquiel. Zijn dochter, Anna de Cocquil verwierf als VROUWE VAN BERENDRECHT EN LILLO voornoemde gebieden. Ze huwde met Paulus of Pauwel van Dale. Deze werd rond 1510 te Antwerpen geboren als zoon van stadsontvanger ridder Arnout of Arnold van Dale, die door Keizer Karel in 1522 in de adelstand verheven werd. De van Dale's stamden uit een rijke koopmansfamilie die veel eigendommen had. De familie woonde in het statig huis "Den Wolsack" Oude Beurs nr 27 te Antwerpen. Door zijn huwelijk met Anna de Cocquil verkreeg ridder Pauwel van Dale de rechten op de heerlijkheden van Berendrecht en Lillo, terwijl zijn zuster Josina van Dale de rechten over Stabroek toegewezen kreeg. Zo kwam Pauwel van Dale in bezit van het kasteel van Lillo. Na het huwelijk van dochter Maria van Dale met Melchior de Monteverde (Melchior van Groenenberg), exporteerde Pauwel, die ondertussen in Palma als Pablo van Dale bekend geworden was, grote hoeveelheden suikerriet naar Antwerpen. Hij had zich in Palma toegelegd op het beheer en uitbating van suikerplantages. Door zijn handel met de Canarische eilanden wilden Pablo van Dale er zich vestigen. Hij verkocht zoveel mogelijk eigendommen om over meer financiële mogelijkheden te beschikken. Na enkele tegenslagen en het Spaans bankroet, verloor hij in 1580 zijn hele vermogen. Hij stierf in Palma in 1595.

In 1584 werd het kasteel dor de Spaanse troepen van veldheer Mondragon belegerd en gelijktijdig met het kerkje van oud Lillo zo goed als vernield. Bij de belegering van Antwerpen door Farnèse werd heel het poldergebied in dat zelfde jaar onderwater gezet. Uit het huwelijk van van Dale-de Cocquile werden vier zonen en evenveel dochters geboren. Pieter, een van de zonen, werd heer van Lillo en Berlaar en huwde met Margaretha van de Werve, dochter van Karel, heer van van Schilde. Hij bezat ook het "Dalenhof" te Wilmarsdonk dat in de 15de eeuw gebouwd werd en in 1582 door de troepen van maarschalk de Villers bezet werd. Dit kasteeltje lag ongeveer 400 meter ten zuiden van de plaats waar de kerk van Wilmarsdonk heeft gestaan. Het lag in het overstromingsgebied zodat het veel te lijden had van het water. Bij opgravingen in 1965 vond men restanten van funderingen, aardewerk en tegels. Pieter, toen Pedro genoemd, en zijn vrouw gingen ook hun geluk beproeven op de Canarischr Eilanden. Ze vestigden er zich in 1607. In 1612 werd hun oudste zoon Paulus heer van Lillo. Hij trok ook naar Palma en stierf daar in 1623. Hierdoor was Anna van Dale, zuster van Paulus, de erfgename van de heerlijke rechten van Lillo. Ze huwde in 1607 met Nicolaas Massieu, afkomstig uit Normandië en kapitein van een regiment voetvolk. Na hun dood in 1633 kwam Lillo en het kasteel in handen van de familie Massieu. De afstammelingen Massieu noemden zich van Dale-Massieu Y Velez en Massieu-van Dale y Sottomayor. De belegering en de overstroming hadden rondom de plaats van het kasteel van Lillo zware vernielingen veroorzaakt. Het poldergebied was tot 1650 onder water blijven staan. Op bevel van koning Philips IV van Spanje werden de dijken heraangelegd en de polders terug bruikbaar en bewoonbaar gemaakt. Door een akte door de Antwerpse notarissen Pieters en Le Rousseau in 1659 opgesteld, werden aan Juan Massieu y van Dale, verblijvende te Palma, toegewezen, al de schorren buiten de onlangs aangelegde dijken, het gehele dorp van oud- Lillo en de conterscherpen van Fort Lillo, de nieuwe wegen van de bedijkte polders en de viserij buiten de polders gelegen.

Na het herstel van de dijken in 1652 verscheen het kasteel van Lillo niet meer op de kaart. Waarschijnlijk was het dan al grotendeels verwoest. Deze veronderstelling werd gedaan na de verspreiding van een kaart van "van Gelre".

Bij decreet van 5 december 1752 van het leenhof van Brabant, werd de abt van de St-Michielsabdij van Antwerpen gemachtigd de heerlijkheid van Lillo en de dijkgraafschap van de polder over te dragen aan de erven van Don Estevan van Dale, Massieu y Sottomayor. Twee jaar later werden de rechten van de heerlijkeid van Lillo betwist, en de abt van St-Michielsabdij spande een rechtsgeding in tegen juffrouw Maria Travers, afstammeling van Pieter van Dale, heer van Lillo, die het bezit van de heerlijkheid opvorderde. Lillo bleef in handen van de van Dale's. In 1791 vertrok Juan van Dale naar het eiland La Palma. Tenslotte bekwam hij de tittel van dijkgraaf van de polders van Lillo en Suytland (oorderse Polders). Terwijl de van Dale's in Palma verbleven werden hun goederen beheerd door de abt van de St-Michielsabdij van Antwerpen. Lillo zou aan de afstammelingen Massieu gebleven zijn tot het einde van de 18de eeuw. Het onherstelbaar geworden kasteel van Lillo werd later gesloopt. Op de verhoogde gronden van het overgebleven puin werd in 1866 de suikerfabriek van Lillo opgetrokken. Ze bleef tot 1933 in gebruik. Nadien geraakte ze in verval. De laatste restanten werden in 1967 opgeruimd of voor eeuwig onder zandopspuitingen bedolven. Voordat met deze zandopspuitingen begonnen werd, kon in 1966 en in 1967 op de plaats waar het suikerfabriek heeft gestaan, met veel moeite nog een bodemonderzoek doen. Onderzoeker Robert Havermans ondekte de ligging van de oude schansgracht, die 30 meter breed was geweest. Er werd een grote hoeveelheid baksteenpuin gevonden aan de binnenzijde van de zuidelijke gracht, alsof het sporen waren van ingestorte muren. Langs de noordzijde van het onderzocht terrein ondekte men een deel van een zware muur. Aan de noordzijde van deze muur stoote men op een deel van de oude schansgracht, gevuld met bakstenenpuin, dakleien, scherven van vaatwerk, stukken vloer en wantegels, stukken van een muur met brandsporen en een muuranker van 77 cm lang. Enkele van deze vondsten zijn nog te bewonderen in het Poldermuseum te Lillo. uit de opgravingen kon men opmaken dat het terrein van het kasteel binnen de ringmuren 65 x 65 meter gehad heeft.


^ Naar boven      Gastenboek

Website © Werner Bril.         Foto's © Werner Bril, 2005-2016 Alle rechten voorbehouden.